De column werd gepubliceerd in het Nederlandse maandblad Spiegelbeeld april 2010.

De beest uithangen

Dieren zijn zo gemeen. Meedogenloos verscheuren ze hun prooi. Onverbiddelijk vechten ze om de beste partner. Genadeloos vallen ze soms ons mensen aan. Als je zo gemeen bent, kan je vast en zeker geen medeleven voelen. Behalve onze huisdieren natuurlijk. Zij kwispelen van blijdschap als we ze aaien. Zij zijn triestig als we te lang van huis wegblijven. Zij hebben gevoelens en pikken zelfs onze gemoedstoestand op. Zij kennen medeleven.

Onze huisdieren zijn poeslief. Anders dan de in het wild levende dieren waarvan we het bestaan nauwelijks waarnemen. En zeker anders dan de miljarden landbouwdieren die we pas zien nadat ze tot een lapje vlees werden herleid. Wij mensen creëerden niet alleen speciësme tussen onszelf en de niet-menselijke dieren, maar ook tussen onze huisdieren en de niet zo huiselijke dieren. Dat komt ons goed van pas. Hoe anders kunnen we een steak – correctie een koe – verorberen terwijl we onze kat aaien? Speciësme laat ons toe ‘jager’ te zijn zonder een greintje schuld of schaamte.

Maar wilde dieren zijn niet gemeen. En landbouwdieren nog minder. Volgens de Amerikaanse bioloog Marc Bekoff kunnen dieren – en dan hebben we het minstens over zoogdieren en vogels – heus medeleven voelen¹. Straffer; ze kunnen zelfs goed van kwaad onderscheiden². Een dier dat alleen maar gemeen is, kan niet overleven. Dieren hebben elkaar nodig. Een ziende eend die een blinde eend leidt of een varken dat bij een zieke soortgenoot waakt? Het is geen fictie. Of hoe verklaren we het gedrag van raven die soortgenoten straffen omdat ze voedsel stelen of ratten die voedsel weigeren als blijkt dat een andere rat daardoor een elektrische schok krijgt? Dieren voelen voor elkaar.

Dieren voelen niet alleen voor elkaar, maar ook voor mensen. Dat is niet eens bizar als je bedenkt dat wij mensen ook voor dieren voelen. De vrouwelijke gorilla Binti Jua toonde de hele wereld wat het is om voor een mens te voelen. Ze redde een driejarig jongetje nadat hij in het gorillaverblijf in de Amerikaanse Brookfield zoo viel en bracht hem veilig tot bij haar verzorgers. Meer bekend zijn de gevallen van dolfijnen die mensen redden van een aanval door haaien. Het is belangrijk te beseffen dat deze dieren een keuze maken. Als ik een dolfijn ben, moet ik je niet helpen als een haai je benadert, maar ik doe het omdat ik met je meevoel.

Een varken is even gevoelig als een hond of kat, en zelfs slimmer. Waarom dan behandelen we varkens en zoveel andere dieren anders dan onze hond of kat? Het antwoord is eenvoudig: wat we niet zien, geloven we niet. Varkens zitten weggestopt in stallen, kippen leven opeengepakt in schuren, wilde dieren leven in de jungle. Maar onze huisdieren liggen naast ons op de bank, nestelen zich in onze schoot of slapen zelfs bij ons in bed. We brengen veel tijd met ze door en zijn daardoor gevoelig voor hun gevoelens. Maar we zien niet hoe varkens of kippen zich gedragen en veronderstellen dan maar dat ze geen gevoelens hebben en geen medeleven kennen. Een foutieve veronderstelling met verstrekkende gevolgen.

Huisdier, landbouwdier of wild dier? Europeaan, Afrikaan of Aziaat? Hokjesdenken heeft de wereld nog nooit veel goeds gebracht. Het focussen op de verschillen drijft mensen en dieren uit elkaar. Het erkennen van de gelijkenissen brengt ons dichter bij elkaar en leidt tot een betere wereld. Een wereld met meer medeleven: tussen mensen en tussen mensen en alle dieren.

Referenties:

1. Bekoff M. & J. Goodall. The Emotional Lives of Animals. New World Library, 2008.
2. Bekoff M. & J. Pierce. Wild Justice: the Moral Lives of Animals. University Of Chicago Press, 2009.

Gerelateerde posts (automatisch gegenereerd):

1. Column: Medeleven gaat door de maag
2. DEEL II van het interview met Marc Bekoff: ‘Er is nood aan meer medeleven tussen mensen en tussen mensen en dieren’
3. DEEL I van het interview met Marc Bekoff: ‘Ook dieren kennen gevoelens en moraliteit’
4. Preview video van het interview met etholoog Marc Bekoff
5. Ook voor varkens is een glas halfleeg of halfvol